โกดังขนาดเท่าไหร่ ต้องมีระบบดับเพลิงและสีทนไฟ?
การสร้างโกดังไม่ได้หมายความว่าทุกอาคารต้องติดตั้งระบบ Sprinkler หรือทาสีทนไฟโครงสร้างเหล็กทั้งหมด แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าโกดังขนาดเล็กจะมีเพียงถังดับเพลิงก็เพียงพอเสมอไป
ข้อกำหนดขึ้นอยู่กับประเภทอาคาร ขนาด ความสูง การใช้งาน และลักษณะสินค้าที่จัดเก็บ โดยเฉพาะโกดังที่อยู่ภายในโรงงานหรือเป็นสถานประกอบกิจการที่มีลูกจ้าง ซึ่งอาจมีข้อกำหนดด้านความปลอดภัยเพิ่มเติม
สรุปโกดังขนาดเท่าไหร่ ต้องมีระบบอะไรบ้าง?
| ระบบป้องกันอัคคีภัย | เกณฑ์สำคัญที่ควรรู้ | กฎหมายที่เกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
| สีทนไฟโครงสร้างเหล็ก | คลังสินค้าเป็นประเภทอาคารที่ต้องพิจารณาอัตราการทนไฟของโครงสร้างหลัก โดยไม่มีเกณฑ์เริ่มต้น 1,000 ตร.ม. สำหรับคลังสินค้าทุกกรณี | กฎกระทรวง พ.ศ. 2566 |
| ถังดับเพลิง | 1 เครื่องต่อพื้นที่ไม่เกิน 1,000 ตร.ม. ระยะระหว่างจุดไม่เกิน 45 เมตร และอย่างน้อยชั้นละ 1 เครื่อง สำหรับอาคารที่เข้าข่าย | กฎกระทรวงฉบับที่ 39 |
| ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ | สถานประกอบกิจการที่มีอาคารตั้งแต่ 2 ชั้น หรือมีพื้นที่ประกอบกิจการตั้งแต่ 300 ตร.ม. ขึ้นไป ต้องพิจารณาระบบแจ้งเหตุ | กฎกระทรวงความปลอดภัยในการทำงาน พ.ศ. 2555 |
| ระบบน้ำดับเพลิง | สถานประกอบกิจการที่เสี่ยงอัคคีภัยปานกลางหรือร้ายแรง ต้องมีระบบน้ำดับเพลิงตามข้อกำหนด | กฎกระทรวงความปลอดภัยในการทำงาน พ.ศ. 2555 |
| Sprinkler หรือระบบดับเพลิงอัตโนมัติ | โรงงานบางประเภทที่มีพื้นที่จัดเก็บวัสดุติดไฟต่อเนื่องตั้งแต่ 1,000 ตร.ม. ต้องติดตั้ง | ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม พ.ศ. 2552 |
| ระบบท่อยืนดับเพลิง | มีข้อบังคับสำหรับอาคารสูงและอาคารขนาดใหญ่พิเศษ | กฎกระทรวงฉบับที่ 33 |
ตัวเลขข้างต้นมาจากกฎหมายต่างฉบับ จึงต้องตรวจว่ากฎหมายใดใช้กับอาคารและกิจการของตนเอง ไม่ควรใช้พื้นที่อาคารเพียงอย่างเดียวในการตัดสิน
1. โกดังโครงสร้างเหล็กต้องทาสีทนไฟเมื่อไหร่?
ตามกฎกระทรวงกำหนดการออกแบบโครงสร้างอาคารฯ พ.ศ. 2566 ข้อ 22 อาคารที่ใช้เป็นคลังสินค้าเป็นหนึ่งในประเภทอาคารที่โครงสร้างหลักต้องมีอัตราการทนไฟตามข้อ 23
สำหรับโครงสร้างหลัก เช่น เสาและคาน ในชั้นที่ 1–4 นับจากชั้นบนสุดของอาคาร โดยทั่วไปกำหนดให้ทนไฟได้ไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมง ส่วนอาคารบางประเภท เช่น อาคารเก็บเชื้อเพลิงหรือวัสดุลามไฟ มีข้อกำหนดสูงกว่า
แล้วพื้นที่ 1,000 ตารางเมตรเกี่ยวข้องอย่างไร?
ตัวเลขนี้เกี่ยวข้องกับเงื่อนไขหลายประเภท ไม่ใช่เกณฑ์ยกเว้นงานสีทนไฟทั้งหมด
ตัวอย่างเช่น ข้อ 23 กำหนดข้อยกเว้นเกี่ยวกับโครงสร้างหลังคาของอาคารที่มีพื้นที่รวมทุกชั้นไม่เกิน 1,000 ตร.ม. โดยมีอาคารบางประเภทที่ไม่ได้รับข้อยกเว้น
นอกจากนี้ โครงหลังคาที่อยู่สูงจากพื้นอาคารเกิน 8 เมตร อาจเข้าข้อยกเว้นได้เมื่อมีระบบดับเพลิงอัตโนมัติ หรือมีการป้องกันความร้อนหรือระบบระบายความร้อนตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด
อย่างไรก็ตาม ข้อยกเว้นของโครงหลังคาไม่ได้หมายความว่าเสาและคานทั้งหมดได้รับการยกเว้นไปด้วย
สำหรับโรงงานที่อยู่ภายใต้ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมเรื่องการป้องกันและระงับอัคคีภัยในโรงงาน พ.ศ. 2552 ข้อ 20 ยังมีข้อกำหนดเฉพาะสำหรับอาคารโครงเหล็ก โดยอาคารโรงงานชั้นเดียวต้องมีการป้องกันให้โครงสร้างทนไฟไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมง และอาคารหลายชั้นไม่น้อยกว่า 2 ชั่วโมง พร้อมเงื่อนไขยกเว้นเกี่ยวกับโครงหลังคา
ดังนั้นจึงไม่ควรสรุปว่าโกดังต่ำกว่า 1,000 ตร.ม. ไม่ต้องทาสีทนไฟ หรือโกดังเกิน 1,000 ตร.ม. ต้องทาสีทุกส่วนเสมอไป
ที่สำคัญ กฎหมายกำหนดคุณสมบัติการทนไฟของโครงสร้าง ไม่ได้บังคับว่าต้องใช้สีทนไฟเป็นวิธีเดียว การเลือกวัสดุป้องกันไฟต้องมีหลักฐานคุณสมบัติและเอกสารรับรองตามข้อกำหนด
2. โกดังต้องติดตั้งถังดับเพลิงกี่จุด?
ตามกฎกระทรวงฉบับที่ 39 (พ.ศ. 2537) ข้อ 3 อาคารที่เข้าข่ายต้องติดตั้งถังดับเพลิงอย่างน้อย 1 เครื่องต่อพื้นที่ไม่เกิน 1,000 ตร.ม. แต่ละจุดห่างกันไม่เกิน 45 เมตร และไม่น้อยกว่าชั้นละ 1 เครื่อง
แต่หากเป็นโรงงานที่อยู่ภายใต้ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม พ.ศ. 2552 จะมีข้อกำหนดเพิ่มเติม เช่น
- เครื่องดับเพลิงแบบมือถือมีขนาดบรรจุไม่น้อยกว่า 4.5 กิโลกรัม
- ระยะห่างระหว่างเครื่องไม่เกิน 20 เมตร
- ต้องติดตั้งในตำแหน่งที่มองเห็นและนำมาใช้งานได้สะดวก
- ต้องตรวจสอบสภาพและความพร้อมในการใช้งานตามระยะเวลาที่กำหนด
ส่วนสถานประกอบกิจการที่มีลูกจ้าง กฎหมายความปลอดภัยในการทำงาน พ.ศ. 2555 กำหนดการเลือกถังดับเพลิงตามประเภทเพลิง ความสามารถในการดับเพลิง และความเสี่ยงของพื้นที่ โดยถังสำหรับเพลิงประเภท A ต้องมีระยะเข้าถึงไม่เกิน 22.5 เมตร
ดังนั้น จำนวนถังดับเพลิงไม่ได้คำนวณจากพื้นที่เพียงอย่างเดียว แต่ต้องคำนึงถึงระยะเดินเข้าถึงจริง ชนิดวัสดุที่จัดเก็บ และข้อกำหนดที่ใช้กับกิจการนั้นด้วย
3. โกดังต้องติดระบบท่อดับเพลิงหรือ Sprinkler เมื่อไหร่?
ระบบดับเพลิงที่มักพบในอาคารขนาดใหญ่มีหลายประเภท ได้แก่
ระบบท่อยืนดับเพลิง (Standpipe) เป็นระบบท่อสำหรับต่อสายฉีดน้ำ โดยบางระบบมีน้ำอยู่ในท่อพร้อมใช้งาน ขณะที่ระบบท่อยืนแห้งบางประเภทต้องรับน้ำจากภายนอกก่อนใช้งาน
ระบบ Sprinkler เป็นระบบหัวกระจายน้ำดับเพลิงอัตโนมัติ สามารถแบ่งรูปแบบได้ เช่น Wet Pipe ซึ่งมีน้ำอยู่ภายในท่อ และ Dry Pipe ซึ่งมีอากาศหรือก๊าซอยู่ภายในท่อก่อนระบบทำงาน
Dry Pipe Sprinkler จึงไม่ใช่ระบบเดียวกับท่อยืนแห้งสำหรับเจ้าหน้าที่ดับเพลิง
ต้องมีพื้นที่เท่าไหร่ถึงจะติดตั้ง?
กรณีอาคารสูงหรืออาคารขนาดใหญ่พิเศษ กฎกระทรวงฉบับที่ 33 กำหนดให้มีระบบท่อยืน น้ำสำรอง และระบบดับเพลิงอัตโนมัติตามเงื่อนไข
สำหรับโรงงานที่อยู่ภายใต้ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม พ.ศ. 2552 หากมีพื้นที่จัดเก็บวัตถุดิบหรือผลิตภัณฑ์ที่ติดไฟได้ต่อเนื่องตั้งแต่ 1,000 ตร.ม. ขึ้นไป ข้อ 12 กำหนดให้มีระบบดับเพลิงอัตโนมัติ เช่น Sprinkler หรือระบบอื่นที่เทียบเท่า
แต่เงื่อนไขนี้ไม่ได้ใช้กับโกดังทั่วไปทุกแห่ง เพราะประกาศดังกล่าวมีขอบเขตบังคับใช้กับโรงงานจำพวกที่ 2 หรือ 3 ที่อยู่ในประเภทตามประกาศ
นอกจากนี้ สถานประกอบกิจการที่มีสภาพเสี่ยงอัคคีภัยระดับปานกลางหรือร้ายแรงต้องพิจารณาระบบน้ำดับเพลิงตามกฎกระทรวงความปลอดภัยในการทำงาน พ.ศ. 2555 ข้อ 12 และ 15
สำหรับสถานประกอบกิจการที่มีสภาพเสี่ยงอย่างเบา กฎหมายข้อ 15 เปิดให้ใช้เครื่องดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้เพียงอย่างเดียวได้ตามเงื่อนไข แต่ยังต้องตรวจข้อกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้องด้วย
จึงไม่สามารถสรุปว่าอาคารที่ไม่ต้องติด Sprinkler จะไม่ต้องมีระบบน้ำดับเพลิงชนิดอื่น
4. งานระบบดับเพลิงและสีทนไฟ มีงบประมาณเท่าไหร่?
ค่าใช้จ่ายขึ้นอยู่กับประเภทและขนาดอาคาร รวมถึงขอบเขตงานที่ต้องติดตั้ง
ตัวอย่างราคาสำหรับใช้ประกอบการประเมินเบื้องต้น มีดังนี้
| ประเภทงาน | งบประมาณอ้างอิง |
|---|---|
| ถังดับเพลิงผงเคมีแห้ง 15 ปอนด์ | ตัวอย่างราคาจำหน่ายประมาณ 900–2,100 บาท/ถัง ขึ้นกับรุ่นและความสามารถในการดับเพลิง |
| ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ | มีตัวอย่างราคาเริ่มต้นประมาณ 50,000 บาทสำหรับงานติดตั้งขนาดเล็ก |
| ระบบท่อยืนและตู้สายฉีดน้ำ | ต้องประเมินจากจำนวนจุด ความยาวท่อ และระบบจ่ายน้ำ |
| ระบบ Sprinkler | ต้องประเมินจากแบบระบบ ความสูงและลักษณะการจัดเก็บสินค้า แหล่งน้ำ และปั๊มดับเพลิง |
| งานสีทนไฟโครงสร้างเหล็ก | มีตัวอย่างราคาขายจริงของ Easy Warehouse ตามรายละเอียดด้านล่าง |
ราคาถังดับเพลิงเป็นราคาสินค้าจากผู้จำหน่ายตัวอย่าง ยังไม่ใช่งบติดตั้งครบระบบ ส่วนราคา Fire Alarm เป็นราคาเริ่มต้นจากผู้ให้บริการรายหนึ่ง ไม่ใช่ราคากลางของตลาด
ตัวอย่างราคางานสีทนไฟจากโครงการจริงของ Easy Warehouse
Easy Warehouse มีประสบการณ์ดำเนินงานสีทนไฟโครงสร้างเหล็กจากโครงการจริง 2 แห่ง ซึ่งเป็นอาคารที่มีการออกแบบเฉพาะ โดยประกอบด้วยส่วนสำนักงานเชื่อมต่อกับอาคารโครงสร้างเหล็กขนาดใหญ่
รูปแบบงานลักษณะนี้อาจมีรายละเอียดแตกต่างจากโกดังโครงสร้างเหล็กทั่วไป เช่น จำนวนและขนาดหน้าตัดเหล็ก รอยต่อของโครงสร้าง ระดับความสูง และบริเวณที่ต้องทำงานสีทนไฟ
ราคาขายงานสีทนไฟจากทั้งสองโครงการมีดังนี้
| โครงการ | ราคางานสีทนไฟ |
|---|---|
| โครงการอาคารสีขาว พื้นที่ใช้สอยรวม 1,260 ตร.ม. | 630,000 บาท |
| โครงการอาคารสีดำ เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร | 690,000 บาท |
โครงการอาคารสีขาว
ราคางานสีทนไฟรวม 630,000 บาท เมื่อคำนวณเทียบกับพื้นที่ใช้สอยอาคาร 1,260 ตร.ม. จะเท่ากับประมาณ 500 บาท/ตร.ม.
ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวเป็นการนำราคาขายมาหารด้วยพื้นที่ใช้สอย เพื่อให้ง่ายต่อการสื่อสารงบประมาณ ไม่ใช่ราคาต่อพื้นที่ผิวเหล็กที่ทาสีจริง และไม่ได้หมายความว่าโครงสร้างทุกส่วนของอาคารถูกทาสีทนไฟทั้งหมด
โครงการอาคารสีดำ เขตประเวศ
โครงการนี้มีมูลค่างานสีทนไฟ 690,000 บาท โดยในเอกสารประกอบงานระบุการใช้สี FIREKOTE S99 และโครงสร้างเหล็กหลายรูปแบบ เช่น เหล็ก WF เหล็กประกอบ และเหล็กหน้าตัดกล่อง
เอกสารโครงการกำหนดความหนาสีแห้ง 500 ไมครอน พร้อมหนังสือรับรองโดยวุฒิวิศวกรโยธา ซึ่งระบุอัตราการทนไฟ 2 ชั่วโมง
อย่างไรก็ตาม ความหนาสีที่เหมาะสมต้องพิจารณาจากหน้าตัดเหล็ก สเปคผลิตภัณฑ์ และผลการทดสอบที่เกี่ยวข้อง ไม่สามารถนำตัวเลข 500 ไมครอนไปใช้กับเหล็กทุกประเภทโดยอัตโนมัติ
ทำไมราคางานสีทนไฟแต่ละโครงการจึงแตกต่างกัน?
การประเมินราคางานสีทนไฟไม่ควรพิจารณาจากพื้นที่ใช้สอยอาคารเพียงอย่างเดียว เพราะปริมาณงานจริงขึ้นอยู่กับพื้นที่ผิวเหล็กที่ต้องทา รวมถึงรูปแบบของโครงสร้าง ความซับซ้อนของจุดต่อ ความสูงในการทำงาน และข้อกำหนดการทนไฟ
ตัวอย่างเช่น อาคารที่มีโครงสร้างเหล็กหลายขนาด มีส่วนสำนักงานเชื่อมต่อกับพื้นที่คลังสินค้า หรือมีรายละเอียดโครงสร้างเฉพาะ อาจต้องใช้เวลาและวิธีทำงานแตกต่างจากอาคารที่มีโครงสร้างรูปแบบเรียบง่าย
การกำหนดสเปคให้ทนไฟ 1 ชั่วโมงหรือ 2 ชั่วโมง ตลอดจนข้อกำหนดเรื่องเอกสารทดสอบและรับรอง ก็เป็นปัจจัยที่ต้องนำมาพิจารณาร่วมกัน
ดังนั้น ราคาจากทั้งสองโครงการของ Easy Warehouse เป็นตัวอย่างราคาขายจากงานก่อสร้างจริง ไม่ใช่ราคากลางหรือราคาที่สามารถนำไปใช้กับทุกอาคารได้โดยตรง
ก่อนออกแบบโกดัง ควรตรวจอะไรบ้าง?
เจ้าของโครงการควรให้สถาปนิกและวิศวกรตรวจประเภทอาคารตามการใช้งานจริง ขนาดและความสูงของอาคาร ลักษณะโครงสร้าง ชนิดสินค้าที่จัดเก็บ และข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องก่อนกำหนดระบบป้องกันอัคคีภัย
การเลือกใช้ระบบที่เหมาะสมจะช่วยควบคุมงบประมาณได้ โดยไม่จำเป็นต้องกำหนดระบบที่มีค่าใช้จ่ายสูงเกินความจำเป็น แต่ต้องมั่นใจว่าระบบที่เลือกมีความปลอดภัยและเป็นไปตามข้อบังคับทั้งหมดที่ใช้กับโครงการ
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- กฎกระทรวงกำหนดการออกแบบโครงสร้างอาคารฯ พ.ศ. 2566 ข้อ 22–24
- กฎกระทรวงฉบับที่ 39 (พ.ศ. 2537) ข้อ 3
- กฎกระทรวงฉบับที่ 33 (พ.ศ. 2535) ข้อ 18 และ 20
- ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่องการป้องกันและระงับอัคคีภัยในโรงงาน พ.ศ. 2552 ข้อ 1, 7–14 และ 20
- กฎกระทรวงเกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 ข้อ 9, 12, 13 และ 15
- ตัวอย่างราคาถังดับเพลิงจาก OneStockHome
- ตัวอย่างราคาเริ่มต้นระบบ Fire Alarm จาก New Type Engineering
ข้อมูลกฎหมายและราคาตลาดตรวจสอบวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ทั้งนี้ต้องตรวจข้อกฎหมายแก้ไขเพิ่มเติมและข้อบังคับเฉพาะพื้นที่ก่อนนำไปใช้กับโครงการจริง
